Je bent niet goed zoals je bent (en dat is niet erg)

nootropics-toleranceAls er een pil zou bestaan die je cognitieve vermogens verbetert, zou je hem nemen?

Ze bestaan en ze heten nootropics. Middelen die op eenvoudige wijze geheugen, concentratie en zelfs intelligentie ophalen. Het klinkt als valsspelen in zelfverbetering. Je hoeft niet langer bibliotheken af te struinen, zelfhulpbandjes te luisteren of ingewikkelde geheugenpaleizen te bouwen. Dat klinkt goed. En toch, ondanks deze mooie beloftes, voel ik mij er ongemakkelijk bij.

Vandaag de dag wordt op universiteiten over de hele wereld nootropics gekocht in de wandelgangen, door zowel studenten als professoren. Niet om high te worden, maar om beter te presteren dan anderen door het leervermogen en dus prestaties te verbeteren. Maar ook buiten de universiteit worden nootropics gebruikt. Er zijn allerlei online communities die synthetische en natuurlijke middelen aanbevelen, doseringen aanraden en ervaringen uitwisselen.

Nootropics kunnen drugs, medicijnen, supplementen, additieven of stimulantia zijn. De meest gebruikte nootropic kennen we allemaal: cafeïne, maar de meest bekende nootropics zijn eigenlijk bedoeld voor ziektes zoals narcolepsie, ADHD en andere cognitieve condities, zoals Ritalin, Adderall en Modafinil. Wat veel mensen niet weten, is dat deze medicatie ook de prestatie van gezonde mensen verbetert. Zo maakt bijvoorbeeld Modafinil gebruikers waakzaam, gefocust, gemotiveerd en geconcentreerd.

Niet iedereen is even blij met deze opkomst van alternatieve zelfverbeteringsmiddelen. De zogenaamde bioconservatieven, zij die vinden dat de mens paal en perk moet stellen aan de toepassing van technologie die ingrijpt in de menselijke natuur (wat dat ook precies moge zijn), benadrukken vooral de gevaren en zien menselijke verbeteringstechnologieën als dehumaniserend, verschillen vergrotend en als een cultureel gevaar.  

Natuurlijk zijn er ook mensen vóór: de transhumanisten. Zij zien menselijke verbeteringstechnologieën zoals nootropics als een goede zaak, een vorm van mensgestuurde evolutie. Zij proberen voorbij de natuur gestelde grenzen van het menselijke bestaan te gaan. Sommigen zien het zelfs als een morele plicht om de mens beter, slimmer, knapper en ouder te maken. Deze zienswijze is bijzonder aantrekkelijk, zeker toen ik in mijn zoektocht argumenten vond die de meest prangende gevaren van nootropics tenietdoen.

1.200 jaar leven

Er zijn altijd mensen die slimmer, sneller, rijker en knapper zijn dan onszelf. Een gevaar van nootropics waar de bioconservatieven voor waarschuwen is dat ze de verschillen tussen mensen vergroten omdat ze enkel beschikbaar zijn voor wie ze kan betalen.

Allereerst is dat maar speculatie. Sommige nootropics zijn goedkoop, zoals cafeïne of theanine (dat zit in thee). Daarnaast werken nootropics wellicht beter bij degenen met een lager cognitief vermogen, waardoor ongelijkheid juist afneemt.

Ten tweede is die ongelijkheid geen reden om niet te innoveren. Zo zegt techniekfilosoof John Harris: “Stel dat we een manier vinden om 1.200 jaar te leven door het uitschakelen van verouderingsgenen, dan moet je niet verbieden dat iemand 1.200 jaar oud wordt, maar zorgen dat zoveel mogelijk anderen dat óók kunnen. Vergelijk het met orgaantransplantatie: er zijn nu onvoldoende donornieren en dat is onrechtvaardig. Maar de oplossing is niet te stoppen met niertransplantaties tot we genoeg nieren hebben voor iedereen, maar te zorgen dat het aanbod van nieren toeneemt. Het is niet onethisch sommige levens te redden als niet allen kunnen worden gered, het is onethisch sommigen iets te onthouden omdat niet iedereen het kan krijgen.” Je moet ergens beginnen met innoveren en als nootropics een substantiële verbetering van de wereld kunnen veroorzaken, waarom niet?

Onnatuurlijk natuurlijk

Een ander gevaar is dat nootropics wellicht dehumaniseren. Ze veranderen je in iets of iemand anders. Maar is dat erg? Zijn we niet al sinds het begin der tijden aan het veranderen, zowel als mensheid als individu? Ik ben geen baby en ook zeker geen aap meer.

Daarnaast zijn wij ook al sinds de prehistorie bezig om onszelf te evolueren. Van de hamer tot het schrift, de computer, medicatie, inentingen en nu dan nootropics. Het is een evolutie waar we zelf controle over hebben, in tegenstelling tot Darwiniaanse evolutie, die ook niet alleen maar positief is. We zijn kwetsbaar voor ziekte, ongelukken en zelfs andere levende wezens.

Methodes binnen onze controle zoals sport, goede voeding en slaap verbeteren ook de cognitieve vermogens. Technologieën zoals breinstimulatie en nootropics passen in dezelfde categorie. De reden dat ze een soort instinctieve weerstand oproepen, is omdat ze in tegenstelling tot andere verbeteringen de breinfunctie veranderen, omdat ze het lichaam binnendringen, maar in werkelijkheid is elke interventie die cognitie verbetert invasief.  Natuurlijk zijn er morele en praktische verschillen tussen de verbeteraars. De voordelen van onderwijs kosten bijvoorbeeld moeite, maar de voordelen van slapen niet. Een dieet aanpassen is invasief omdat het verandert wat je eet, maar lezen niet. Niet iedereen heeft toegang tot internet maar iedereen kan sporten.

Nootropics kosten maar weinig moeite, zijn invasief en op het moment niet voor iedereen toegankelijk. Misschien zijn nootropics zelfs veiliger dan bijvoorbeeld onderwijs. Onderwijs is een gevaarlijke onderneming. Cognitieve gewoontes en neigingen, opgepikt door educatie, hebben vaak een levenslang effect. Zo zijn afgestudeerde economiestudenten bijvoorbeeld een stuk egoïstischer dan dat ze voor hun studie waren. In het ergste geval kan onderwijs fanatiekelingen, dogmatisten, racisten vormen. Is het daarom misschien niet verstandiger om een onbevooroordeelde leerpil te nemen in plaats van een potentieel racistische bijlesleraar?

Een ander argument is dat nootropics onnatuurlijk zouden zijn. Maar is achter een kunststof bureaustoel zitten, van een LCD-beeldscherm dit artikel lezen, wellicht door een bril, gehuld in polyester kleding gemaakt in China terwijl je koffie uit Colombia drinkt natuurlijk? Is onnatuurlijk niet eigenlijk heel natuurlijk voor de mens? Elk medicijn gaat tegen de natuur in, elk huis, elk telefoongesprek. Onnatuurlijk is niet slecht. Net zoals natuurlijk niet per se goed is. Waarom trekken we de grens hier en zeggen ‘tot hier en niet verder’, gegeven de vele cognitie verbeterende hulpmiddelen die we vandaag de dag accepteren?

Ducttape oplossing

Toch is het maar de vraag of het verstandig is om nootropics toe te laten. Het kan zijn dat nootropics een soort van ducttape oplossing wordt voor diepere sociale of persoonlijke problemen. Als ik de keuze zou hebben tussen Ritalin gebruiken om drukke jongens rustig te houden in de klas of een methode ontwikkelen die meer leerstijlen ondersteunt, dan zal ik voor de tweede keuze gaan.

Als de moderne maatschappij zoveel intellectuele concentratie nodig heeft, meer dan typisch aanwezig is in de mens, dan is het niet vreemd dat veel mensen moeite hebben om aan de eisen te voldoen van school of werk. Nootropics kunnen in dit opzicht worden gezien als een manier waarop de mens zich aanpast aan zijn omgeving. Maar is dat gewenst?

Stel dat nootropics voortaan nodig worden om aan het nieuwe ‘normaal’ te voldoen. Dan ontstaat er een afhankelijkheidsrelatie met nootropics en dan zijn er eventueel ontwenningsverschijnselen als je er niet aan kan komen. Is dit erg? Is een leven dat afhankelijk is van externe middelen minder waard dan een onafhankelijk, meer ‘natuurlijk’ leven? Zo ja, dan is agricultuur een grote fout geweest. Afhankelijkheid zijn van nootropics is niet anders dan afhankelijk zijn van andere externe zaken zoals supermarkten, internet en inentingen.

Nootropics vergroten de controle over je leven, maar daarmee ook de verantwoordelijkheid. Wat als je werkgever of docent een pot pillen op je bureau zet en je vraagt ze te slikken? Als jij het niet redt om je deadline te halen vanwege vermoeidheid, had je maar Aderall moeten nemen. We moeten in bescherming worden genomen tegen opdringgedrag door middel van regulatie. Zeker als de vrije markt er lucht van krijgt. Een laissez-fair benadering zal ons overlaten aan de genade van de krachtige marktprincipes die worden ontketend bij de belofte van verhoogde productiviteit en concurrentievoordelen. Door de aanlokkingskracht van nootropics kunnen de gevaren over het hoofd worden gezien.

 

Angst voor de gevolgen van een nieuwe technologie zijn er altijd al geweest, zelfs al bij de ontdekking van de boekdrukkunst. Het is elke keer zinloos gebleken om nieuwe technologieën af te wijzen. Alle technologieën hebben risico’s, maar ook voordelen, zo ook nootropics. De belangrijkste ethische vraag is niet óf we techniek moeten gebruiken, maar hoe we dat moeten doen.

Regulatie is daarbij belangrijk. Daarnaast moet informatie over de werking ervan, de voor- en nadelen van nootropics, beschikbaar worden gemaakt. Dan zijn geïnformeerde volwassenen prima in staat om af te wegen of ze nootropics willen gebruiken of niet.

Laten we technologieën zoals nootropics omarmen op dezelfde manier als dat de natuur ons heeft laten evolueren, op dezelfde manier dat wij de groei van kind naar puber naar volwassene omarmen. Een mens zonder toevoegingen is immers niks meer dan een grotbarbaar zonder lendendoekje of kampvuur.

2 gedachten over “Je bent niet goed zoals je bent (en dat is niet erg)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s